Maribor
Máribor położony jest w regionie Styria, nad rzeką Drawą, w odległości około 130 km na północny wschód od stolicy kraju - Lublany. Jest drugim co do wielkości miastem w Słowenii, zamieszkałym przez około 97 500 stałych mieszkańców (stan na 2024 r.) oraz siedzibą gminy miejskiej Maribor, która liczy dodatkowo 17 000 mieszkańców. Maribor uważany jest za centrum gospodarcze, finansowe, administracyjne, edukacyjne, kulturalne, zdrowotne, handlowe i turystyczne całej północno-wschodniej Słowenii. Jest stolicą regionu statystycznego Podravina. Miasto ma bardzo korzystne położenie na skrzyżowaniu ważnych europejskich szlaków transportowych. W Mariborze znajduje się drugie co do wielkości międzynarodowe lotnisko w kraju (Port Lotniczy im. Edvarda Rusjana).
Maribor po raz pierwszy wspomniany jest w znanych źródłach jako miejsce usytuowania zamku w 1164 roku, jako osada w 1209 roku i jako miasto w roku 1254. Dzięki korzystnemu położeniu strategicznemu, Maribor szybko się rozwijał, szczególnie w XIX wieku a do XX wieku stał się ważnym ośrodkiem przemysłowym położonym przy linii kolejowej. Po uzyskaniu przez Słowenię niepodległości w 1991 roku, miasto popadło w kryzys gospodarczy z powodu zamknięcia fabryk. W 2000 roku Maribor otrzymał tytuł Alpejskiego Miasta Roku, w 2012 roku Europejskiej Stolicy Kultury i Europejskiego Miasta Spływów Raftingowych, a w 2013 roku Europejskiej Stolicy Młodzieży.
Historia
Najstarsze znane ślady osadnictwa w okolicach Mariboru pochodzą z końca V tysiąclecia p.n.e., z czasów rozkwitu epoki miedzi. Obszar współczesnego miasta uległ intensywnemu zasiedleniu pod koniec III tysiąclecia p.n.e. wraz z nadejściem wczesnej epoki brązu. W późnej epoce brązu, tj. w XIII–XII wieku p.n.e., w okresie kultury cmentarzysk popielnicowych, obejmującej niemal cały kontynent europejski, obszar Mariboru został ponownie zasiedlony. Około 1000 r. p.n.e. nowi imigranci osiedlili się wzdłuż rzeki Drawy, między Ormožem a Rušą. Wraz z nadejściem nowej epoki – epoki żelaza a wraz z nią kultury halsztackiej pojawiły się osady górskie. Tak właśnie powstało miasto Poštela, znane w tradycji ustnej również jako Stare Miasto. Zostało ono opuszczone w połowie lub pod koniec VI wieku i ponownie zasiedlone pod koniec okresu lateńskiego w I lub II wieku. W okresie rzymskim na równinie u podnóża Pohorje od Ruše przez Radvanje, Betnavę, Bohovę, Hoč i Slivnicę wyrosło szereg przysiółków i większych gospodarstw zwanych villae rusticae.
Na początku XII wieku obszar dzisiejszego Mariboru był częścią przygranicznego hrabstwa państwa frankijskiego. Aby kontrolować wejście do doliny Drawy przed najazdami węgierskimi, na szczycie obecnego wzgórza Piramida zbudowano zamek, który po raz pierwszy wspomniany jest w dokumencie z dnia 20 października 1164 roku jako castrum Marchburch. Zamek najprawdopodobniej istniał już jednak wcześniej gdyż Bernard z Mariboru, margrabia Podrawy z rodu Spanheim, jest wspomniany z tytułem „Mariborski” już w 1124 roku. Pierwsza wzmianka o Mariborze pochodzi z 1204 roku (wspomniany jest plac obok zamku), natomiast 1209 roku osada została wymieniona w dokumencie księcia Leopolda VI jako targ (forum) Marchpurch. W dokumencie z 4 grudnia 1254 roku Maribor został po raz pierwszy wymieniony jako miasto (civitatem) Marpurg. Wraz ze zwycięstwem Rudolfa Habsburga nad Przemysłem Ottokarem II w 1278 roku miasto zaczęło się dynamicznie rozwijać, szczególnie wzdłuż rzeki Drawy, na lewym jej brzegu poniżej zamku. Maribor przetrwał oblężenia Macieja Korwina w latach 1480 i 1481 oraz oblężenia Imperium Osmańskiego w latach 1532 i 1683. Miasto pozostawało pod rządami monarchii Habsburgów do 1918 roku.
Do początku XIX wieku miasto nosiło tylko jedną, niemiecką nazwę – Marburg, którą Słoweńcy zniekształcili na Marprok, tudzież Morpoh. Aby uniknąć pomyłki z niemieckim miastem Marburg, położonym w Hesji nad rzeką Lahn (Marburg an der Lahn), w XIX wieku zaczęto zapisywać nazwę miasta jako Marburg an der Drau (po niemiecku Marburg nad Drawą). Pierwszy zapis słoweńskiej nazwy Maribor pochodzi od Stanko Vraza, z listu do Ljudevita Gaja z 10 listopada 1836 roku. Vraz po prostu zaadaptował nazwę z niemieckiego Marburg, zachowując pierwszą część słowa Mar i zmieniając niemieckie „burg” na słoweńskie „bor” – na wzór Niemców, którzy wywodzili nazwę Brandenburg od Brandenburgii. Początkowo używał formy Marbor, ale później konsekwentnie używał tylko Maribor. Po 1838 roku przyjaciele Vraza również zaczęli używać nazwy Maribor. Z powodu oporu, zwłaszcza wśród Słoweńców, walka o ustalenie nazwy trwała przez kolejne 25 lat. Dopiero w 1861 roku, kiedy ówczesny poseł Lovro Toman, polityk i poeta, autor pierwszej słoweńskiej prasy nieocenzurowanej, opublikował wiersz „Mar i bor” i nadając nazwie znaczenie. Słoweńskie motto miasta brzmiało więc „Mar i bor – mar mi je i(in) bor” – „Martwię się i walczę o to miasto”.
Do II wojny światowej Maribor był najszybciej rozwijającym się miastem w kraju. W Melju - wschodniej części centrum miasta powstały zakłady przemysłowe, z których wiele zachowało się do czasów współczesnych pomimo przemian gospodarczych po upadku SFRJ.
Po ataku na Jugosławię dnia 6 kwietnia 1941 roku, armia niemiecka zajęła Maribor już 8 kwietnia. Podobnie jak większość północnej Słowenii, miasto znalazło się w niemieckiej strefie okupacyjnej. Władze niemieckie wprowadziły politykę silnej denacjonalizacji: zniosły słoweńską edukację, zakazały publicznego używania języka słoweńskiego oraz zgermanizowały imiona i nazwy ulic. Od 1942 roku zakazano również słoweńskich nabożeństw. Ponad 5000 mieszkańców Mariboru zostało deportowanych do Serbii, Chorwacji i Niemiec. W mieście naziści masowo rozstrzeliwali zakładników w ramach odwetu za niemieckie ofiary wojny o wyzwolenie narodowe. Dnia 2 października 1942 roku na dziedzińcu sądu w Mariborze rozstrzelano 143 zakładników, co było największą masakrą zakładników w Słowenii podczas II wojny światowej. W maju 1941 roku w Melju utworzono obóz jeniecki Stalag XVIII-D (również Stalag 306). W czerwcu 1941 roku powstał Front Wyzwolenia Ludu Słoweńskiego (Osvobodilna fronta Slovenskega naroda - OF), ale jego działalność w samym mieście była bardzo ograniczona z powodu represji: dowództwo pozostało w okolicznych lasach (w Pohorje i Kozjak).
Podczas wojny alianci intensywnie bombardowali Maribor, ponieważ był on ważnym ośrodkiem przemysłowym. W Tezno działała między innymi Styryjska Fabryka Części Samolotowych (Luftfahrtwerke Steiermark, późniejsza Mariborska Fabryka Samochodów). W sumie w 28 nalotach zrzucono na Maribor ponad 15 000 bomb, w wyniku których zginęło 482 cywilów, a 352 zostało rannych. Z powodu bombardowań znaczna część ludności przeniosła się na wieś. Maribor miał wyjątkowe znaczenie strategiczne pod koniec wojny i podczas wycofywania się wojsk Osi do Austrii. Podczas nalotu 1 marca 1945 roku całkowicie zniszczony został główny dworzec kolejowy oraz oddziały ginekologii i chorób zakaźnych szpitala. Mosty główny i kolejowy przetrwały wojnę mimo że były jednymi z głównych celów nalotów. Alianci zbombardowali miasto po raz ostatni dnia 12 kwietnia 1945 roku. Maribor było jednym z najbardziej zniszczonych miast Jugosławii – w ruinach legło 47% wszystkich budynków. Zniszczeniu uległa prawie połowa zasobów mieszkaniowych (stan sprzed wojny osiągnięto dopiero w 1954 roku).
W czasach powojennej Jugosławii Maribor stał się jednym z największych ośrodków gospodarczych i przemysłowych w kraju i regionie. Pod koniec lat 80-tych i na początku lat 90-tych XX wieku na terenie obecnej gminy mieszkało już ponad 120 000 mieszkańców, co stanowiło niewiele mniej niż połowę populacji Lublany. Od tego czasu liczba mieszkańców jednak stopniowo spada.
Máribor położony jest w regionie Styria, nad rzeką Drawą, w odległości około 130 km na północny wschód od stolicy kraju - Lublany. Jest drugim co do wielkości miastem w Słowenii, zamieszkałym przez około 97 500 stałych mieszkańców (stan na 2024 r.) oraz siedzibą gminy miejskiej Maribor, która liczy dodatkowo 17 000 mieszkańców. Maribor uważany jest za centrum gospodarcze, finansowe, administracyjne, edukacyjne, kulturalne, zdrowotne, handlowe i turystyczne całej północno-wschodniej Słowenii. Jest stolicą regionu statystycznego Podravina. Miasto ma bardzo korzystne położenie na skrzyżowaniu ważnych europejskich szlaków transportowych. W Mariborze znajduje się drugie co do wielkości międzynarodowe lotnisko w kraju (Port Lotniczy im. Edvarda Rusjana).
Maribor po raz pierwszy wspomniany jest w znanych źródłach jako miejsce usytuowania zamku w 1164 roku, jako osada w 1209 roku i jako miasto w roku 1254. Dzięki korzystnemu położeniu strategicznemu, Maribor szybko się rozwijał, szczególnie w XIX wieku a do XX wieku stał się ważnym ośrodkiem przemysłowym położonym przy linii kolejowej. Po uzyskaniu przez Słowenię niepodległości w 1991 roku, miasto popadło w kryzys gospodarczy z powodu zamknięcia fabryk. W 2000 roku Maribor otrzymał tytuł Alpejskiego Miasta Roku, w 2012 roku Europejskiej Stolicy Kultury i Europejskiego Miasta Spływów Raftingowych, a w 2013 roku Europejskiej Stolicy Młodzieży.
Historia
Najstarsze znane ślady osadnictwa w okolicach Mariboru pochodzą z końca V tysiąclecia p.n.e., z czasów rozkwitu epoki miedzi. Obszar współczesnego miasta uległ intensywnemu zasiedleniu pod koniec III tysiąclecia p.n.e. wraz z nadejściem wczesnej epoki brązu. W późnej epoce brązu, tj. w XIII–XII wieku p.n.e., w okresie kultury cmentarzysk popielnicowych, obejmującej niemal cały kontynent europejski, obszar Mariboru został ponownie zasiedlony. Około 1000 r. p.n.e. nowi imigranci osiedlili się wzdłuż rzeki Drawy, między Ormožem a Rušą. Wraz z nadejściem nowej epoki – epoki żelaza a wraz z nią kultury halsztackiej pojawiły się osady górskie. Tak właśnie powstało miasto Poštela, znane w tradycji ustnej również jako Stare Miasto. Zostało ono opuszczone w połowie lub pod koniec VI wieku i ponownie zasiedlone pod koniec okresu lateńskiego w I lub II wieku. W okresie rzymskim na równinie u podnóża Pohorje od Ruše przez Radvanje, Betnavę, Bohovę, Hoč i Slivnicę wyrosło szereg przysiółków i większych gospodarstw zwanych villae rusticae.
Na początku XII wieku obszar dzisiejszego Mariboru był częścią przygranicznego hrabstwa państwa frankijskiego. Aby kontrolować wejście do doliny Drawy przed najazdami węgierskimi, na szczycie obecnego wzgórza Piramida zbudowano zamek, który po raz pierwszy wspomniany jest w dokumencie z dnia 20 października 1164 roku jako castrum Marchburch. Zamek najprawdopodobniej istniał już jednak wcześniej gdyż Bernard z Mariboru, margrabia Podrawy z rodu Spanheim, jest wspomniany z tytułem „Mariborski” już w 1124 roku. Pierwsza wzmianka o Mariborze pochodzi z 1204 roku (wspomniany jest plac obok zamku), natomiast 1209 roku osada została wymieniona w dokumencie księcia Leopolda VI jako targ (forum) Marchpurch. W dokumencie z 4 grudnia 1254 roku Maribor został po raz pierwszy wymieniony jako miasto (civitatem) Marpurg. Wraz ze zwycięstwem Rudolfa Habsburga nad Przemysłem Ottokarem II w 1278 roku miasto zaczęło się dynamicznie rozwijać, szczególnie wzdłuż rzeki Drawy, na lewym jej brzegu poniżej zamku. Maribor przetrwał oblężenia Macieja Korwina w latach 1480 i 1481 oraz oblężenia Imperium Osmańskiego w latach 1532 i 1683. Miasto pozostawało pod rządami monarchii Habsburgów do 1918 roku.
Do początku XIX wieku miasto nosiło tylko jedną, niemiecką nazwę – Marburg, którą Słoweńcy zniekształcili na Marprok, tudzież Morpoh. Aby uniknąć pomyłki z niemieckim miastem Marburg, położonym w Hesji nad rzeką Lahn (Marburg an der Lahn), w XIX wieku zaczęto zapisywać nazwę miasta jako Marburg an der Drau (po niemiecku Marburg nad Drawą). Pierwszy zapis słoweńskiej nazwy Maribor pochodzi od Stanko Vraza, z listu do Ljudevita Gaja z 10 listopada 1836 roku. Vraz po prostu zaadaptował nazwę z niemieckiego Marburg, zachowując pierwszą część słowa Mar i zmieniając niemieckie „burg” na słoweńskie „bor” – na wzór Niemców, którzy wywodzili nazwę Brandenburg od Brandenburgii. Początkowo używał formy Marbor, ale później konsekwentnie używał tylko Maribor. Po 1838 roku przyjaciele Vraza również zaczęli używać nazwy Maribor. Z powodu oporu, zwłaszcza wśród Słoweńców, walka o ustalenie nazwy trwała przez kolejne 25 lat. Dopiero w 1861 roku, kiedy ówczesny poseł Lovro Toman, polityk i poeta, autor pierwszej słoweńskiej prasy nieocenzurowanej, opublikował wiersz „Mar i bor” i nadając nazwie znaczenie. Słoweńskie motto miasta brzmiało więc „Mar i bor – mar mi je i(in) bor” – „Martwię się i walczę o to miasto”.
Do II wojny światowej Maribor był najszybciej rozwijającym się miastem w kraju. W Melju - wschodniej części centrum miasta powstały zakłady przemysłowe, z których wiele zachowało się do czasów współczesnych pomimo przemian gospodarczych po upadku SFRJ.
Po ataku na Jugosławię dnia 6 kwietnia 1941 roku, armia niemiecka zajęła Maribor już 8 kwietnia. Podobnie jak większość północnej Słowenii, miasto znalazło się w niemieckiej strefie okupacyjnej. Władze niemieckie wprowadziły politykę silnej denacjonalizacji: zniosły słoweńską edukację, zakazały publicznego używania języka słoweńskiego oraz zgermanizowały imiona i nazwy ulic. Od 1942 roku zakazano również słoweńskich nabożeństw. Ponad 5000 mieszkańców Mariboru zostało deportowanych do Serbii, Chorwacji i Niemiec. W mieście naziści masowo rozstrzeliwali zakładników w ramach odwetu za niemieckie ofiary wojny o wyzwolenie narodowe. Dnia 2 października 1942 roku na dziedzińcu sądu w Mariborze rozstrzelano 143 zakładników, co było największą masakrą zakładników w Słowenii podczas II wojny światowej. W maju 1941 roku w Melju utworzono obóz jeniecki Stalag XVIII-D (również Stalag 306). W czerwcu 1941 roku powstał Front Wyzwolenia Ludu Słoweńskiego (Osvobodilna fronta Slovenskega naroda - OF), ale jego działalność w samym mieście była bardzo ograniczona z powodu represji: dowództwo pozostało w okolicznych lasach (w Pohorje i Kozjak).
Podczas wojny alianci intensywnie bombardowali Maribor, ponieważ był on ważnym ośrodkiem przemysłowym. W Tezno działała między innymi Styryjska Fabryka Części Samolotowych (Luftfahrtwerke Steiermark, późniejsza Mariborska Fabryka Samochodów). W sumie w 28 nalotach zrzucono na Maribor ponad 15 000 bomb, w wyniku których zginęło 482 cywilów, a 352 zostało rannych. Z powodu bombardowań znaczna część ludności przeniosła się na wieś. Maribor miał wyjątkowe znaczenie strategiczne pod koniec wojny i podczas wycofywania się wojsk Osi do Austrii. Podczas nalotu 1 marca 1945 roku całkowicie zniszczony został główny dworzec kolejowy oraz oddziały ginekologii i chorób zakaźnych szpitala. Mosty główny i kolejowy przetrwały wojnę mimo że były jednymi z głównych celów nalotów. Alianci zbombardowali miasto po raz ostatni dnia 12 kwietnia 1945 roku. Maribor było jednym z najbardziej zniszczonych miast Jugosławii – w ruinach legło 47% wszystkich budynków. Zniszczeniu uległa prawie połowa zasobów mieszkaniowych (stan sprzed wojny osiągnięto dopiero w 1954 roku).
W czasach powojennej Jugosławii Maribor stał się jednym z największych ośrodków gospodarczych i przemysłowych w kraju i regionie. Pod koniec lat 80-tych i na początku lat 90-tych XX wieku na terenie obecnej gminy mieszkało już ponad 120 000 mieszkańców, co stanowiło niewiele mniej niż połowę populacji Lublany. Od tego czasu liczba mieszkańców jednak stopniowo spada.
Główne atrakcje turystyczne miasta:
Zamek w Mariborze (Mariborski grad)Katedra św. Jana Chrzciciela w Mariborze (Stolnica svetega Janeza Krstnika)Bazylika św. Marii Matki Litościwej w Mariborze (Bazilika Sv. Marije Matere Usmiljenja)Plac Zamkowy (Grajski Trg)Plac Wolności (Trg Svobode)Plac Antona Slomšeka (Slomškov Trg)Plac Główny (Glavni trg)Stara winorośl (Stara trta) – najstarsza winorośl na świecieLent – nabrzeżeČeligijev stolp – wieżaVodni stolp - wieża z 1555 rokuVinag – piwnice z winemMasyw Pohorje
Zdjęcia z Mariboru:
Plac Główny (Glavni trg).
Ratusz w Mariborze (Mariborski
rotovž) jest jednym z
najważniejszych zabytków w mieście.
Budynek stoi pod adresem
Glavni trg 14. Ratusz został po raz pierwszy wspomniany w
dokumentach w 1332 roku, a następnie ponownie w roku
1358. Na suficie sali posiedzeń widnieje
data 1243, kiedy to dwór mariborski miał wystawić akt darowizny na
rzecz klasztoru kartuzów w Žičce. W 1992 roku Rotovž został
wpisany na listę nieruchomych obiektów dziedzictwa kulturowego jako
zabytek o znaczeniu lokalnym.
Kužno znamenje - kolumnawotywna
wzniesiona
w podziękowaniu za zakończenie epidemii dżumy, z
XVII wieku, która pochłonęła jedną trzecią ludności miasta.
W dowód wdzięczności za zakończenie epidemii, mieszkańcy
Mariboru wznieśli w 1681 roku kolumnę z wizerunkiem Wniebowzięcia
Najświętszej Marii Panny. Nad jej głową znajduje się wieniec z
dwunastu gwiazd, a pod stopami księżyc.
Plac Główny (Glavni trg). Pierzeja północna.
Prehod
Splavarski. Brama.
Ulica škofa Maksimilijana Držečnika
7. Bazylika św. Marii, Matki
Litościwej (slov. Bazilika Sv. Marije Matere Usmiljenja).
Siedziba Caritas w Mariborze stanowiąca jeden budynek z katedrą.
Fontanna przy dawnym budynku banku NKBM (obecnie OTP bank) przy Ulicy Vita Kraigherja 4.
PomnikWyzwolenia Narodowego (Spomenik NOB), zwany potocznie „Kodżakiem”, ze względu na kształt. Monument wykonany jest z brązu a jego budowa została zakończona w roku 1975.
Plac Zamkowy (Grajski trg). Kolumna św. Floriana wzniesiona pod koniec XVII wieku.
Rzeźba na ścianie budynku autorstwa Janez Boljka – jugosłowiańskiego artysty, wykonana w roku
1973.
Modernistyczna zabudowa Mariboru
Plac Borisa Kidriča (Trg Borisa Kidriča). Pomnik Borisa Kudriča (Spomenik Borisu Kidriču) - słoweńskiego
i jugosłowiańskiego polityka, premiera Słowenii w latach
1945–1946, ministra przemysłu Jugosławii.
W następnej części: Maribor – Graz – Wiedeń – Brzecław – Warszawa.
